Newsy

Prace polskiej astrofizyczki pozwalają lepiej zrozumieć Wszechświat. Prof. Czerny bada tempo jego rozszerzania się

2022-05-11  |  06:10

O tym, że Wszechświat się rozrasta, i to najprawdopodobniej w rosnącym tempie, świat nauki wie już od ponad dwóch dekad. Problem stanowi jednak zbadanie tempa, w jakim się to dzieje, i odpowiedź na pytanie o to, czy jest ono zgodne z hipotezą stałej kosmologicznej. Profesor Bożena Czerny z Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk zaproponowała metodę pomiaru ciemnej energii opartej na obserwacji kwazarów. Może to stanowić punkt wyjścia nie tylko do matematycznego opisania Wszechświata, ale i intensyfikacji badań nad wykorzystaniem ciemnej energii na przykład jako źródła napędu w silnikach przyszłości.

– Metod badania ekspansji Wszechświata jest w tej chwili kilka, a nawet kilkanaście. Moja metoda jest stosunkowo nowa, ale mam nadzieję, że będzie bardzo pożyteczna. Problem z ekspansją Wszechświata polega na tym, że różne pomiary dają nieco różne wyniki. I to „nieco” wydaje się być mało ważne, ale jest dramatycznie ważne z punktu widzenia teoretycznego zrozumienia tego, co się dzieje – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Innowacje prof. Bożena Czerny z Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk.

Dotychczas uznaną przez świat nauki metodą opisu ekspansji Wszechświata była hipoteza stałej kosmologicznej, zaproponowanej przez Alberta Einsteina. Okazuje się jednak, że tempo rozszerzania, czyli ciemna energia, może zmieniać swój przebieg w czasie, więc nie odpowiada dokładnie efektowi stałej kosmologicznej. Prof. Bożena Czerny proponuje metodę pomiaru opartą na obserwacji kwazarów, czyli galaktyk, które mają bardzo jasne jądra. Widać je z odległości miliardów lat świetlnych.

– Musimy mieć wiele obiektów, które znajdują się w różnych odległościach od nas, i dla tych obiektów musimy zmierzyć zarówno ich prędkość oddalania się, jak i ich jasność absolutną, a z jasności obserwowanej wtedy wyznaczamy ich odległość. Wtedy mamy mapę rozszerzania się Wszechświata, w oparciu o którą wyznaczamy własności ośrodka, który to rozszerzanie się powoduje. Pierwsze próbniki to były gwiazdy supernowe. Kwazary mogą stanowić bardzo ciekawą alternatywę, ponieważ obserwujemy je również na dalszych odległościach niż gwiazdy supernowe – zaznacza naukowiec.

Obserwacje, na których w swojej pracy opiera się prof. Czerny, są częściowo prowadzone za pomocą 11-metrowego teleskopu w południowej Afryce. Wyniki są łączone z tymi, które mierzą inne ośrodki zajmujące się badaniem kwazarów. Choć ciemna energia jest wartością o charakterze głównie matematycznym, to poznanie jej właściwości może być kluczowe dla zrozumienia mechanizmów kierujących Wszechświatem.

– Nie wiemy, co to jest, to nie jest prosta, taka normalna forma materii, to jest po prostu wykluczone w oparciu o inne niezależne obserwacje. Z punktu widzenia ciekawości poznawczej zmierzenie Wszechświata jest natomiast niezwykle ważne, dlatego że właśnie to nam da odpowiedź na pytanie, czy potrzebujemy w tym momencie zupełnie nowej fizyki, której jeszcze nie mamy. Jest to po prostu ciekawe samo w sobie, natomiast czy to będzie miało kiedyś jakiekolwiek zastosowania praktyczne, to tego nie wiem. Słyszałam, że ktoś już opatentował w Stanach Zjednoczonych silnik na ciemną energię – mówi prof. Bożena Czerny.

Za swoją pracę na rzecz wyjaśniania zjawisk z obszaru badań nad kosmosem profesor Bożena Czerny została jako pierwsza Polka i drugi w historii polski naukowiec wyróżniona Nagrodą im. Lodewijka Woltjera, przyznawaną przez Europejskie Towarzystwo Astronomiczne.

Czytaj także

Kalendarium

Więcej ważnych informacji

Jedynka Newserii

Jedynka Newserii

Ochrona środowiska

Polska wciąż w unijnym ogonie pod względem rozwoju sektora biogazu. Nie pomogła specustawa, barierą pozostają wysokie koszty

Potencjał produkcyjny polskiego rolnictwa jest jednym z największych w Europie, ale wciąż nie przekłada się to na rozwój sektora biogazu. W rejestrze prowadzonym przez KOWR figuruje w tej chwili zaledwie 167 instalacji biogazowych o łącznej mocy zainstalowanej nieco ponad 156 MW. Pod tym względem Polsce wciąż daleko m.in. do sąsiednich Czech, a do poprawy sytuacji jak na razie nie przyczyniła się nawet wprowadzona w ubiegłym roku specustawa. Barierą pozostają m.in. wysokie koszty. Eksperci wskazują na pilną potrzebę stworzenia impulsów dla rozwoju tego sektora, ponieważ biogazownie odpowiadają na cały szereg problemów związanych nie tylko z transformacją energetyczną.

Edukacja

Szkoły nie przygotowują uczniów na wejście w dorosłość. Oceny wciąż ważniejsze od kompetencji przyszłości i kreatywności

Około 40 proc. uczniów, zarówno szkół podstawowych, jak i średnich, uważa, że popełnienie błędu oznacza, że nie są mądrzy – wynika z raportu „Mogę wszystko. Co na to współcześni uczniowie?” Fundacji Teach for Poland. Obawa przed byciem tak odbieranym powoduje także, że wielu z nich nie zadaje pytań, kiedy czegoś nie wiedzą. – W konsekwencji za kilkanaście lat będziemy społeczeństwem, które będzie się bało innowacji i zmian – ocenia Katarzyna Nabrdalik, prezeska Fundacji Teach for Poland. Wielu uczniów regularnie stawia sobie cele i do nich dąży, ale często kojarzą się one z ocenami. To wyniki w nauce, a nie rozwój umiejętności, są traktowane jako wyznacznik sukcesu.

Transport

Zbliża się koniec ery tradycyjnych biletów komunikacji miejskiej. Pasażerowie wolą rozwiązania mobilne

Tradycyjne bilety komunikacji miejskiej powoli przechodzą do lamusa. Technologie zbliżeniowe oraz dedykowane aplikacje mobilne wypierają kartonikową formę biletów. Często jedynym potwierdzeniem zapłaty za przejazd jest wirtualny zapis w telefonie lub wyłącznie w systemie centralnym, gdzie jest on przypisany karcie płatniczej pasażera. Takie rozwiązania zaczynają dominować w sprzedaży jednorazowych biletów. Kolejnym milowym krokiem może być wykorzystanie sztucznej inteligencji.

Szkolenia

Akademia Newserii

Akademia Newserii to projekt, w ramach którego najlepsi polscy dziennikarze biznesowi, giełdowi oraz lifestylowi, a  także szkoleniowcy z wieloletnim doświadczeniem dzielą się swoją wiedzą nt. pracy z mediami.