Ponad milion pracowników i tysiące firm: jak klastry napędzają innowacje w Polsce

Klastry to jeden z najskuteczniejszych mechanizmów wzmacniania innowacyjności i rozwoju gospodarczego. Połączenie współpracy firm, instytucji naukowych oraz samorządów realnie obniża koszty rozwoju innowacji oraz ułatwia przedsiębiorcom dostęp do nowych rynków oraz technologii. W Polsce 42 badane klastry skupiają ponad 4 tys. firm zatrudniających ponad 1 milion pracowników, stając się ważnym ogniwem systemu gospodarczego. Ich potencjał dodatkowo wzmacnia Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) w ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG), która uruchomiła nabory dla koordynatorów klastrów, oferując do 70 proc. wsparcia na rozwój nowoczesnych usług dla firm, m.in. w obszarze transformacji cyfrowej i zielonej.

Charakterystyczna dla klastrów bliska kooperacja firm, instytucji naukowych oraz ośrodków badawczych stanowi jeden z najważniejszych czynników rozwoju regionów i całych gospodarek. Ponad 69 proc. uczestników badania PARP „Benchmarking klastrów edycja 2024” wśród głównych korzyści z partycypacji w klastrach wymieniło nawiązywanie relacji z przedsiębiorstwami, a 64 proc. odpowiedzi dotyczyło możliwości w zakresie rozwoju współpracy. Co drugi badany wskazał na zwiększenie możliwości dystrybucji produktów, natomiast 42 proc. wymieniło zwiększony dostęp do zasobów materialnych i niematerialnych.

 – Z punktu widzenia małych i średnich przedsiębiorstw, stanowiących filar polskiej gospodarki, największą zaletą członkostwa w klastrach jest możliwość łatwego pozyskiwania najnowszej wiedzy i technologii. Ma to korzystny wpływ na rozwój innowacji w danej strukturze, bez konieczności ponoszenia wysokich nakładów na działalność B+R. Prowadzona w ramach klastra współpraca małych i średnich firm z większymi podmiotami pozwala także czerpać wiedzę z zakresu m.in. ekspansji zagranicznej. Z kolei duże firmy w ten sposób mogą pozyskać istotnego, elastycznego partnera, który pomoże im np. szybciej uzyskać optymalne z ich punktu widzenia rozwiązanie – mówi Monika Antonowicz, ekspertka z Departamentu Analiz i Strategii Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Powszechne korzyści

Opublikowane w 2025 r. badanie zostało przeprowadzone na 42 klastrach, co stanowi blisko jedną trzecią wszystkich klastrów istniejących w Polsce. Ponad 4 tys. analizowanych firm łącznie zatrudnia ponad 1 mln osób, natomiast ich członkami są nie tylko podmioty gospodarcze, ale również samorządy, instytucje naukowe czy jednostki organizacyjne, takie jak szpitale. Różnorodność podmiotów tworzących dany klaster ma korzystny wpływ na funkcjonalności powstających produktów i usług, m.in. dzięki sprawnej wymianie informacji czy możliwości przetestowania prototypu na preferencyjnych warunkach.

Bliska kooperacja podmiotów tworzących klastry w zakresie wymiany informacji okazała się niezwykle istotna w momentach kryzysowych, takich jak wybuch pandemii COVID-19 czy pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę, co pozwoliło szybko usprawnić działania zmierzające do wzmocnienia przerwanych łańcuchów dostaw. Ekspertka PARP wskazuje także na znaczenie klastrów w zakresie rozwoju tzw. technologii dual-use, czyli rozwiązań mających zastosowanie zarówno wojskowe, jak i cywilne.

– Funkcjonowanie klastrów jest istotne także z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa, ponieważ umożliwia decydentom identyfikować podmioty, których rozwiązania zwiększają potencjał obronny kraju oraz jego odporność na kryzysy. Współpraca wojska z klastrami pozwala sprawniej opracować kompleksowe rozwiązania pochodzące od wielu firm i instytucji, które mogą ponadto znaleźć zastosowanie cywilne – wskazuje Monika Antonowicz.

Nadzór nad klastrami

W Polsce na potrzeby polityki klastrowej wyodrębnia się obecnie dwie główne kategorie klastrów. Pierwsza z nich to Krajowy Klaster Kluczowy: przyznawany przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii status, który otrzymują klastry o ponadregionalnym zasięgu, wysokim potencjale rozwojowym, cechujące się innowacyjnością oraz zdolnością do internacjonalizacji. Drugą kategorię stanowią Ponadregionalne Klastry Wzrostowe – działająca na obszarze co najmniej dwóch województw bardziej rozwinięta forma sieci, która nie uzyskała jeszcze statusu Krajowego Klastra Kluczowego, ale jest już dobrze zorganizowana i rozbudowana.

Istotną rolę w funkcjonowaniu klastrów odgrywają koordynatorzy, którzy są powoływani np. na podstawie umowy o funkcjonowaniu klastra. Mogą nimi być spółki, fundacje, stowarzyszenia czy strefy ekonomiczne, które wspierają współpracę między członkami klastra, a także świadczą wysoko wyspecjalizowane usługi na ich rzecz. Podmioty, które osiągnęły już pewną skalę działalności i są zainteresowane zbudowaniem nowej innowacyjnej usługi na rzecz członków mogą skorzystać ze wsparcia finansowego Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Programy „Rozwój oferty klastrów dla firm – nabór dla koordynatorów Krajowych Klastrów Kluczowych” oraz „Rozwój oferty klastrów dla firm – nabór dla koordynatorów Ponadregionalnych Klastrów Wzrostowych” mają na celu wzmocnienie potencjału koordynatorów obydwu rodzajów klastrów i docelowo rozwój innowacyjnej oferty usługowej wspierającej działalność B+R lub innowacyjną członków klastra w takich obszarach jak:

• transformacja cyfrowa,
• gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ),
• gospodarka niskoemisyjna,
• nowoczesna edukacja.

Wsparcie finansowe, które może wynieść nawet 70 proc. kosztów kwalifikowalnych projektu, może także obejmować internacjonalizację oferty klastra, w tym promocję produktów jego członków na wydarzeniach branżowych.

Kolejny nabór zaplanowano na przełomie III i IV kwartału. Szczegółowe terminy znajdują się w harmonogramie dostępnym na stronie Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki. Zostaną one również opublikowane w zakładkach aktualności oraz finansowanie na stronie PARP.

Źródło informacji: PARP